"عشق و حرص؛یک غریزه واحد تحت دو نام متفاوت...عشق به هم نوع، آيا ميل خودخواهانه مالكيت جديد نيست؟"

این کلمات، کمی غیرمنتظره اند،از آن ادعاها که برای فهم آنها، قبل از هر چیز باید "جسارت دانستن" داشته باشی! از همان موضوعات که به عنوان یک "مقوله علمی" بررسی نمی شود،شاید برای علم،حتی کم اعتبارتر از "هیبنوتیزم" و "تله پاتی" است ولی در زندگی ما انسان ها ...؟راستی کسی بین ما هست که تابه حال به این مسئله به عنوان یک موضوع تحقیق مردم نگاری فکر کرده باشد؟

 قبل از هر چیز بگویم به تحلیل های روشنفکرانه فلاسفه که بیرون نشسته اند و بدون اینکه یک موضوع را تجربه کنند درموردش فلسفه می بافند اعتقادی ندارم چرا که شدیدا به این صحبت دکتر فیاض معتقدم که می گفت:"درد ما از آنجایی شروع شد که بخش های مختلف زندگی را از خودمان جدا کردیم و یک ترکیب اضافی "فلسفه فلان و بهمان" از آن ساختیم و بعد به مطالعه اش نشستیم.ساعت ها از فلسفه sex  و فلسفه خدا و فلسفه غذا و فلسفه ازدواج گفتیم بدون آنکه ذره ای  و لحظه ای هیچ کدام این ها را تجربه کرده باشیم!" من روش های انسان شناسی را با تمام وجودم دوست دارم چرا که هرچه بیشتر از این تحلیل های "از بالا به پایین"فاصله می گیرد و به تجربه معمولی و ناب انسان های معمولی بها می دهد.برای همین سعی می کنم این مطلب را با استفاده از تجربه خودم در زندگی بنویسم و از همه شما هم که به این موضع علاقمندید دعوت می کنم وارد بحث شده و با اتکا به تجربیات خودتان بنویسید.

و اما عشق...

 در دنیایی که همه می دانیم حتی دو نفر، یک درخت را دقیقا یه یک شکل نمی بینند چنین مفاهیم عمیقی در ذهن انسان ها چه تعاریفی دارند؟ راستش خود من هرگز نتوانستم تعریفش کنم و حتی هرگز جرات نکردم که بگویم حسش کرده ام.

 ما انسان ها چه طور می توانیم وقتی چیزی را قبلا تجربه نکرده ایم و تصویری از آن در ذهنمان نداریم درموردش داوری کنیم و در رابطه با اسم آن به تفاهم برسیم؟منی که قبلا هرگز تجربه عشق را نداشته ام چه طور است که ادعا می کنم برای اولین بار دچار آن شده ام؟بر مبنای چه شاخص هایی حسم را سنجیده و به آن ،این اسم را داده ام؟این یکی از بزرگترین مشکلاتی است که من دارم.شاید بگویید یکسری چیزها جزء "بدیهیات" هستند که همه آدم ها درکش می کنند جدای از انکه چه اسمی را به این درک خود بدهند و این همان مفهوم "همدلی" است.مثلا "سرما" را نمی شود دقیقا گفت یعنی چه و فقط برای فهمیدن باید "تجربه" اش کرد؟باید یخ را با تمام وجود لمس کرد و برای محصول این تجربه مشترک،یک نام را قرارداد نمود...شاید بگویید آدم ها همه "غم" ،"درد" و"شادی" را در وجود خود حس می کنند و فقط ابراز این مسئله به دیگران، امر مشکلی است و نه تجربه آن؛ابراز اینکه ما الان و در این موقعیت خاص،چه حس می کنیم؟در اینجا هم راه هایی وجود دارد که به واسطه آنها آدم ها می توانند تاحدی حال دیگران را درک کنند؛مثلا در یکسری موقعیت های مشابه،احتمالا آدم ها حس مشابهی را تجربه می کنند.هیچ کس نمی تواند بگوید وقتی یک نفر، عزیزی را از دست می دهد "غمگین" نمی شود، و یا لبخند،اغلب  نشانه "شادی" و "رضایت" نیست.اگر عشق در این مقوله می گنجد خود شما در زندگی شخصی تان، حس تعلقی را تجربه کرده اید که با کلمه "دوست داشتن" و یا "خیلی دوست داشتن" و یا "خیلی خیلی دوست داشتن"توصیف نشود؟ اگر عشق مثل غم،مفهومی بدیهی است و غیرقابل تعریف،انسان چه مواقعی و چه طور حسش می کند؟فرق آن با دوست داشتن در چیست؟نشانه های آنرا می توانید برایم بشمرید؟مذموم است یا پسندیده؟به قول نیچه  " طبيعي ترين و خود جوش ترين تجلي خود خواهي انسان" است و یا مصداق فداکاری و ایثار؟ آن است که در محافل عرفانی می گویند و یا ابراز مودبانه و هنجارمند سکسی ترین روابطی است که در این جامعه با کلمه دیگری نمی توان خطابش کرد...

من احساس می کنم برخلاف همیشه که "حسی" را دارم و دنبال "کلمه" ای برای توصیفش می گردم،"کلمه" گنگی روی دستانم مانده و نمی دانم به کدام "حس" درونیم باید اطلاقش کنم؟

(در همین رابطه یک سر هم به آدرس سالارکاشانی بزنید.)

يک انقلاب عالي اتفاق افتاده است، اگر زيرکي لازم را براي فهم آن بکار مي برديم... (شکسپير)

حرص ، ع             حرص ،  عشق : آ كه چقدر طنين اين دو واژه در قلبهاي ما با هم متفاوت است!... با اينحال هر دوي آنها مي توانند بيان كننده ي يك غريزه ي واحد تحت دو نام مختلف باشند : اولي به صورت منفي و ناپسند از نظر كساني كه مال و منالي اندوخته اند و غريزه ي مالكيت آنها كمي ارضا شده و اكنون نگران «دارايي» هاي خود هستند؛ دومي به صورت ستايش آميز از نظر ناراضيان و تشنگان كه اين غريزه را «خوب» مي دانند. «عشق به همنوع» آيا ميل خودخواهانه مالكيت جديد نيست؟ همين طور عشق به دانش و به حقيقت؟ و به طور كلي خواست هر چيز جديد؟ ما كم كم از چيزهاي كهنه و قديمي كه مال ماست خسته و دلزده مي شويم و نياز داريم باز هم دستهاي خود را به طرفي نو دراز كنيم؛ زيباترين منظره هم اگر سه ماه متوالي جلوي رويمان باشد ديگر برايمان جاذبه اي ندارد و دور نماي آن افق ناشناخته بيشتر ما را جلب مي كند: احساس مالكيت معمولا به مرور فرسوده مي شود. لذتي كه از وجود خود مي بريم براي دوام و استمرارش هميشه چيز جديدي را در خود ما تغيير مي دهد؛ و اين همان چيزي است كه تملك نام دارد.

همزمان با تحولات روزهای اخیر دوست خوبمان آقای جعفرآقایی مطلبی برای وبلاگ فرستاده اند که خواندنش خالی از لطف نیست.به قول خودشان:"انسان شناسی سیاسی:حزب الله لبنان"

يكي از شخصيتهاي محوري حزب الله لبنان مي گويد : تأسيس اين حزب در سال 1982 برداشته شد. تعدادي از گروههاي ديندار ومؤمن با انديشه‎هاي اسلامي به ضرورت ايجاد يك فرمول مشخص به منظور مقابله با سستي حاكم بر صحنه مبارزه با اسراييل وتحقق هدفهاي اسلامي دست يافتند. تعدادي از شخصيتهاي كه در گذشته در چارچوب فعاليتهاي اسلامي مبارزه مي كردند ونيز پاره‎اي از شخصيتهاي بيطرف به اين حزب ملحق شدند . بدين ترتيب روند تكامل حزب الله آغاز شد.

بي ترديد، پيروزي انقلاب اسلامي ايران در سال 1979 تأثير شگرفي در ساماندهي به انديشه‎هاي اين حزب وجنبه‎هاي نظري وجهادي آن برجاي گذارد، زيرا حزب الدعوه اسلامي در پي پيروزي انقلاب اسلامي انحلال خود را اعلام كرد واعضاي آن در چارچوب انقلاب اسلامي ايران قرار گرفتند. همچنين تعدادي از اعضاي جنبش امل به تدريج به حوزه فعاليت در چارجوب انقلاب اسلامي منتقل شدند. از جمله مي توان از سيد ابراهيم امين سيد مسؤول دفتر جنبش امل در تهران نام برد كه بعدها به يكي از شخصيتهاي برجسته حزب الله لبنان تبديل شد. شيخ نعيم قاسم (جانشين دبير كل حزب الله ) در اين زمينه تأكيد مي كند:“بسياري از افرادي كه به اين حزب ملحق شدند تكامل خود را در ادامه همكاري با اين حزب يافتند. هدف اين نبود كه پايگاه اجتماعي جنبش امل مورد تعرض قرار گيرد وشكافي در آن ايجاد گردد. ضعف احزاب سياسي به دليل ناتواني اين احزاب در تحقق مطالبات سياسي مردم بود“.

این مقاله یکی از دوستان خوبمان به اسم "آقا ناصر" است که چند ماه پیش و به دنبال انتشار مطلبی در وبلاگ با عنوان "مقایسه اسطوره آفرینش در اسلام و زرتشت"  برایمان فرستاده است.

در ابتدا هیچ نبود و همه چیز کلمه بود و آن کلمه نزد کسی نبود و کلمه "شیطان" بود.و شیطان،شیطان نبود بلکه تنهائی از او شیطانی ساخته بود و شیطان می دانست که اوست و اما تنها بود و می دانست که شیطان است.پس شیطان ،غریب بود و تنها ،ومی خواست که شیطان نباشد واز زشتی هراسان بود و زشت بود. پس خواست که تنها نباشد واینگونه بر زشتی خویش صفحه گزارد.پس شیطان  از پی خواسته ی خویش روز ها و شب ها گریست وچون فریاد رسی نبودش دل در اندوه بیمار کشید وچون روزی اشک را از چشمان خویش برداشت وبه آن نگریست در برهوتی از گیجی گم شد و به اندیشه فرو رفت.پس ناگاه چون جوششی در خود دید خواست فریاد بلند دارد وبگوید که "من آفریدم اشک را و نگریستن را واندیشه را"که ناگاه زبان در دهان گرفت ودانست "گفتن" آفریده است و "شنیدن" آفریده است. اما او می دید که "دیگری" می آفریند و با این حال می دید که خویش می آفریند.پس دانست که کسی در اوست و "اوست" که می آفریند.پس دوباره اشک ریخت و اشک ریخت و آفریدگار خود را طلب کرد اما نه صدائی شنید ونه کلامی دید.پس دانست که آفریدگار "نیست" است به اندازه تمام نیستی ها ودانست که اشک ، اندیشه و دیده پوچ اند به اندازه ی تمام پوچی ها. اما ناگهان "دانستن" را دانست و خواست بداند دانستن از کجا آموخته است؟ پس اندیشید و به فکر فرو رفت و دانست که "دانستن" آفریدگار اوست و از این که آفریدگار خویش را یافته بود شاد شد و در همان حال دانست "شادی" آفریده است پس با خود اندیشید که چون اراده کنم می آفرینم و می خواست یکی چون خود بیافریند اما هر چه کرد نتوانست اراده کند.پس اندیشید و دانست که در خلال رای ها و اندیشه ها"اراده" است که به سویش گسیل می شود.پس دانست که باید زندگی کند. اما او نیست بود و آفریدگار بود و زندگی نمی دانست. پس خواست "زندگی" بیافریند و دانست که پیشتر آن را آفریده است .پس زندگی مکرر شد و هر گاه چیز ی جدید آفریده می شد.اما شیطان هنوز به مراد خویش نرسیده بود.تنها بود و شیطان بود و آفریده ها یش جز لحظه ای خوشی بیش نبود.اما روزی به نا گاه...  

با تشکر از دوست خوبمان آقای جعفرآقایی که این مقاله "دکتر فیاض " را برای وبلاگ فرستاده اند.به قول خودشان:"تا تب فوتبال سرد نشده بخوانید!"

۱-.فوتبال به عنوان يك ورزش جهاني،در تمدن غرب ريشه دارد؛امروزه كشورهاي جهان  ر اساس همين ورزش،در طبقه بندي ورزشي قرار مي‏گيرند.برخي از كشورها با يك تيپ لوژي يا نوع‏شناسي خاص،در سطح بالاي اين ورزش قرار دارندو برخي از كشورها با يك نوع‏شناسي ديگر در سطوح پايين يا متوسط قرار دارند.بنابراين ، شناخت نوع اين كشورها مي‏تواند ما را به ارتباط ميان نوع مذهب و نوع فوتبال اين كشورها هدايت كند.

مطلب "جوک های قومیتی در فضای مجازی"جزء پرطرفدارترین مطالب وبلاگ بود که در چند وبلاگ دیگر نیز لینک داده شد.این مسئله از جهاتی باعث خوشحالی است که منجر به آشنایی ما با دوستان جدیدی شده و زمینه ای را جهت بحث و تبادل آراء ایجاد کرده است.اما اتفاقات روزهای اخیر کمی هم نگران کننده اند و آن هم اینکه یادداشت های مطرح شده در این پاتوق علمی و دوستانه بخواهند به هر نحوی مورد سوء استفاده و یا تعابیر سیاسی و قومیتی و... قرار بگیرند.به همین جهت ذکر چند نکته درمورد این مطلب و کلیه مطالب وبلاگ ضروری است:

1-این وبلاگ،یک فضای دوستانه و تخصصی است که گروه هدف آن در وهله اول،دانشجویان انسان شناسی هستند؛یعنی محملی است برای بحث دوستانه و نقد مشق های کلاسی و نقطه نظراتمان.اگر ما اینجا خیلی بی پرده و باز از یکسری مسائل صحبت می کنیم به دلیل ماهیت علمی- دانشگاهی این فضا و نیز مبانی ای است که همه به آن معتقدیم.مبانی ای که هم ما را از توهین به قومیت های دیگر و هم از حرکت های تندروانه قومی باز می دارد.  

2-اینکه نویسندگان این وبلاگ،منتسب به دانشگاه تهران یا هرجای دیگری هستند به خودی خود اعتبار ویژه ای برای این تحقیقات کلاسی یک ترمه ایجاد نمی کند و در انعکاس مطالب باید برای جلوگیری از تعمیم های ناروا،شرایط تحقیق و از همه مهمتر تعداد و نوع نمونه آماری ذکر شود.

3-آنچه در مطلب مذکور درباره سازندگان جوک های قومیتی آمده همان طور که  در متن نیز تصریح شده صرفا یک احتمال و فرضیه است که نویسندگان،دلایل خود را در بیان آن یادکرده اند.در ابتدای همان مطلب نیز تاکید شده که "فرهنگ عامه چیزی متعلق به شخص یا گروه خاصی نیست،بدین معنا که نمی توان شخص خاصی را به عنوان پدیدآورنده فولکلور ذکر کرد." این مسئله نباید به عنوان یک نتیجه اثبات شده علمی تلقی شود.

4-اینکه در آن مطلب،فارس ها سازندگان بخش عمده ای از جوک های قومیتی شناخته شده اند یک ادعاست که می تواند با دلایل قوی تر نقض گردد.ما در آنجا سه دلیل در اثبات صحبت خود آورده ایم:

* ضرورت حفظ و بازتولید سلطه زبانی قومیت فارس که از خلال جوک ها می تواند صورت بگیرد.

* نوع رویکرد  emic موجود در جوک ها؛اینکه ما کمتر جوکی را داریم که عنوان کلی "فارس" را مورد خطاب قرار دهد.جوک هایی که مربوط به گروه قومی- زبانی فارس می شود(قزوینی،رشتی،اصفهانی،تهرانی و...) لهجه ها و گویش های مختلف این زبان را مورد خطاب قرار می دهد که همان طور که به تفصیل در متن مقاله امده ،چنین وسواس و تمایزپذیری ای غالبا از سمت خود یک قومیت صورت می گیرد وگرنه تمام اینها از نظر سایر گروه های قومی- زبانی،تحت عنوان کلی فارس دیده می شوند.

* اما در خصوص بقیه جوک ها که به طور ویژه ،سایر قومیت ها را مورد هدف قرار می دهند شاید این سوال مطرح شود که چرا فارس؟ آیا مثلا 70 درصد جوکی که گفته شد برای ترک ها ساخته می شود نمی تواند از جانب سایر گروه های غیرفارس باشد؟ پاسخ این است که شاید،ولی یک تامل منطقی باعث می شود که ما در پذیرش  چنین مسئله ای تردید کنیم و آن هم اینکه کرد و ترک و لر و عرب که همه نسبت به قومیت فارس در یک موقعیت مشترک هستند چرا باید برای هم جوک بسازند؟آیا در شرایطی که همه آنها تحت سلطه زبان فارسی قرار دارند طی یک توافق نانوشته بهتر نیست همه آنها توجه خود را معطوف به فارس ها کنند؟

5- در آخر یادآور می شویم که حفظ سلطه و بازتولید قدرت،یکی از کارکدهایی است که ما برای جوک ها ذکر کردیم.آیا بهتر نیست دوستان ما بخش دلایل غیرعامدانه را نیز مطالعه کنند؟

دنبال یک نوع گل هستیم که مثل خودمان تحمل روزهای بدون آفتاب را در کنج یک آپارتمان کوچک داشته باشد.تقریبا چنین گلی در مغازه ها پیدا نمی شود.چه درست است حسی که در ترانه هایمان نیز هوارش می زنیم:"هنوز همون دهاتیم با همه شهری شدنم." یاد جمله دکتر فیاض می افتم که از حیوانات وحشی داخل قفس های باغ وحش صحبت می کرد و می گفت که ما هنوز هم  ذائقه روستایی خود را حفظ کرده ایم و علی رغم تمام زرق وبرق های زندگی مدرن امروزی نمی توانیم منکر پیوستگی روحمان با طبیعت شویم.یک شیر را با این همه زحمت می گیریم و در قفس می گذاریم و بلیط می خریم و می آییم و می بینیم و کیف می کنیم! هنوز در لابه لای گل های مغازه در حال گردشیم که دختر گلفروش ناگهان هیجان زده می گوید:"بامبو،چرا بامبو نمی برید؟" و بعد مشغول نشان دادن انواع آن به ما می شود و از تجربه شخصی خودش از خرید و قلمه زدن این گیاه صحبت می کند.مادرم آن قدر از پیدا کردن یک گل قانع و قوی خوشحال شده که بدون فوت وقت اسکناس ها را می شمرد و یک شاخه بلند بامبو را با ولع خاصی در دست می گیرد.هنوز از در خارج نشده ایم که دختر فروشنده با خنده شیطنت آمیزی می گوید:"راستی،به این گل می گویند بامبوی شانس؛خوش شانسی می آورد!باور کنید!" با لبخندی از او خداحافظی می کنیم و مادرم با عشق بیشتری گل را برانداز می کند و می گوید:"بامبوی شانس!" و من با پوزخند سردی می گویم:"دختره خرافاتی...چه دنیایی داشت برای خودش." مادرم شروع می کند به تخیل کردن که اگر این بامبو برای او شانس بیاورد چه می کند و چه می کند و چه می کند.و من بی تفاوت به این همه شور او وارد کافی نت سرکوچه می شوم تا یک کارت اینترنت دیگر برای امشبم بگیرم.کارت را می خرم و چشمم دوباره به تبلیغات بالای آن می افتد:"شانس خود را بیازمایید: برچسب این قسمت را پاک کنید اگر عدد آن با عدد پشت کارت یکی بود از سایت شرکت جایزه خواهید گرفت." از مغازه خارج می شوم و همین طور که با مادرم به سمت خانه حرکت می کنیم با نوک ناخن،برچسب روی کارت را می تراشم...@@@،ناگهان چشمم به عدد پشت کار می افتد:@@@ و توضیحات زیرآن:"برنده 5 ساعت کارت اینترنت رایگان" با خوشحالی وصف ناشدنی ای هیجانزده فریاد می کشم:"برنده شدم مامان؛بامبوی شانس،کار خودش را کرد!" و مادرم می خندد و گل قانع و سایه ایش را نوازش می کند.

راستی چرا ما اصرار داریم همیشه "منطقی" استدلال کنیم و "عقلانی" زندگی؟چرا می بایست تخیل را از زندگیمان حذف کنیم؟چه اشکالی دارد وقتی که آسمان رعد و برق می زند چشم هایمان را ببندیم و  خیال کنیم که ایزد باران و دیو خشکسالی دارند می جنگند؟و یا قبول کنیم که چاله زیر لب نوزادان،جای انگشت نوازش فرشته هاست و...

راستی می دانید در زمان های خیلی دور،جنگ طولانی بین ایران و لیدی با وقوع یک کسوف پایان می باید؟ طرفین می ترسند و آنرا به "خشم خدایان" تعبیر می کنند و از همانجا دست دوستی می دهند و جنگ تمام می شود!

چه قدر زندگی با تخیل،طعم می گیرد.نظر شما چیست؟

متنی که در ادامه می آید حاصل تلاش دوست خوبمان لیلاصادقی تبار،دانشجوی سال آخر انسان شناسی است که مدتی روی محله 13 ابان تهران کار کرده است.او در نوشته زیر،به طور اجمالی و با استناد به یافته های   میدان تحقیق خود،تفاوت نگاه انسان شناسان و دست اندرکاران توسعه را بررسی کرده است.

شاید مهمترین مشخصه نگاه انسان شناسانه،دخالت عنصر فرهنگ در نگاه به مسائل است.ما در این رویکرد،همواره فرهنگ را مدنظر داریم و در تحلیل های خود،فرهنگ را مهمترین بعد مطالعاتی خود قرار می دهیم.در واقع انسان شناس،تفاوت های برآمده از فرهنگ را می بیند،به آنها ارج می نهد و بر مبنای آنها تحلیل خود را از مسائل ارائه می دهد.رویکرد انسان شناسانه غالبا با رویکرد توسعه ای همراه است،هرچند که برخی آنها را در مقابل هم می دانند اما در واقع مکمل یکدیگرند(علی رغم تضادهایی که گاه در همنشینی با هم دارند.)همواره جای این نوع نگاه در برنامه ریزی های توسعه خالی بوده است و به همین دلیل این نگرش نوپا و تازه نفس اما بسیار پرکاربرد،مورد نیاز و ضروری است؛مثلا در شهرها امروز تنها توجه به کالبد،فضا و عمران کفایت نمی کند.امروز تنها آمار و ارقام مربوط به تعداد مراکز فرهنگی،آموزشی،بهداشتی و... در سطح شهر مطرح نیست بلکه نکته مهم این است که آیا فلان مرکز آموزشی که در محله ای خاص واقع شده کارآیی لازم را دارد و با فرهنگ اهالی منطقه سازگاری دارد و آیا با نیازهای خاص اهالی انطباق دارد یا خیر؟در غیر این صورت مثلا فرهنگسراهایی که در محله ای تبدیل به یک خانه متروک می شود که هرازگاهی گذر کسی به آن می افتد،چه سودی برای مردم دارد؟شاید از نظر اهل توسعه،وجود 2 فرهنگسرا در یک محل نشان توسعه یافتگی باشد اما از نظر انسان شناس چنین فرهنگسرایی معنا ندارد.آیا هدف از توسعه این است؟پس می بینیم که حتی در تصمیم گیری برای ساخت یک مسجد،کتابخانه،پارک و... انسان شناسی جای بسیار دارد چه برسد به برنامه ریزی های اساسی شهری!به عنوان مثال من محله 13 آبان را معرفی می کنم که محل بسیار مناسبی است برای کار انسان شناسی و می توان آن را با دیدگاه صرفا توسعه ای یا همراه با دید انسان شناسی نگاه کرد.

محله 13 آبان،شهرکی است در شهر ری که در دهه 50 ساخته شده و امروز یکی از مناطق محروم استان تهران است.در اینجا می بینیم که با دو نگاه متفاوت،نتایج متفاوتی و به تبع آن،راهکارهای مختلفی خواهیم داشت:

*آنچه که متخصصان توسعه می بینند:

1-فقر

2-وضعیت نامناسب بهداشتی

3-سطح پایین سواد

4-وضعیت تنظیم خانواده

*راهکارهای متولیان توسعه:

1-ایجاد تعاونی ها و انواع اشتغالزایی

2-نهضت سوادآموزی

3-ایجاد مراکز بهداشتی

ایجاد مراکز آموزشی و تفریحی

این اقدامات،خوب است اما خلاهای بسیاری دارد کمااینکه در این محله،نزدیک به 12 سال است که پروژه شهر سالم اجرا می شود اما نتیجه آن چندان مطلوب نبوده و فقط به ساخت چندین مرکز از انواع مذکور،ساخته شده است.

*اما آنچه که انسان شناس می بیند:

در این محله،ساکنین را می توان بر اساس سابقه سکونت در محله و انگیزه سکونت به 4 دسته تقسیم کرد:

1-افغان ها:این افراد در امواج مختلف مهاجرت خود به علت اجاره بهای پایین در این محل و نیز مطرود بودنشان در کشور،در این محله ساکن شده اند.

2-کولی ها:جماعت مهاجر دیگری که جمعیت قابل توجهی در محل هستند و سبک زندگی آنها کولی وار است و فرهنگ بسیار خاصی دارند.

3-بومیان منطقه:اینان ساکنان اولیه محل هستند که در بدو تاسیس محله از حلبی آبادها و زاغه های حاشیه شهر به این منطقه انتقال یافته اند و در اصل،محله مذکور برای اسکان این افراد ساخته شده است.

4-سایرین:این دسته به علت ضعف مالی و از محله های دیگر به این محل آمده اند،زیرا تنها از پس اجاره بها در این محل بر می آمده اند؛آن هم به طور نسبی!

آنچه که در نتیجه این دسته بندی مدنظر است تضادها و اصطکاک هایی است که از همزیستی اجباری این 4 دسته پدید می آید زیرا این گروه ها با انگیزه های متفاوت و ضمنا فرهنگ های بسیار متفاوت در این محل زندگی می کنند و این همزیستی می تواند تنش ها و ناهنجاری های بسیاری در محل ایجاد کند که در جای خود بحث گسترده ای است و هر یک از این دسته ها براسی شناسایی کامل فرهنگی،یک مطالعه وسیع و عمیق انسان شناسی نیاز دارد و انسان شناس در پی این است که با اتکا بر نتایج مطالعات خود همزیستی مسالمت آمیز و سالم بین گروه ها ایجاد کند تا بتوان از این منطقه،محله ای متعادل و به هنجار ساخت.شباهت هایی بین کار انسان شناسان و اهل توسعه وجود دارد اما تفاوت ها بیشتر روشی است و قابل توجه!به عنوان مثال،شاید هر دو درصدد برآیند تا یک مرکز آموزشی – تفریحی در محل بسازند اما کار این دو بسیار متفاوت است،زیرا در توسعه این مهم است که مثلا در یک محله،چند مرکز این چنینی وجود دارد اما برای انسان شناس آنچه مهم است کارآیی این مرکز است و انطباق آن با نیازهای خاص فرهنگی گروه ها در محله.

ساید طرفداران توسعه بتوانند پروژه های این چنینی فراوانی را اجرا کنند اما این انسان شناسان هستند که می توانند کارآیی یک پروژه  توسعه ای را تضمین کنند.این چنین است که این دو رویکرد،صد در صد لازم و ملزوم هم هستند.

سخنرانی دکتر فیاض در انجمن علمی انسان شناسی:

مردم نگاری یعنی روش تحقیق در فرهنگ،یعنی چیز عینی را به نشانه و معنا تبدیل کردن و زندگی ها را نشانه دار نمودن.ظاهرا زندگی بی رنگ است و ما باید رنگدارش کنیم که روش این کار هم مردم نگاری است که از طریق نشانه سازی و برجسته سازی صورت می گیرد؛خصوصا آنکه فرهنگ سیال است.فرهنگ اصلا یعنی شدن.فرهنگ ثابت،فرهنگ مرده است.پس چون فرهنگ،سیال است روش بررسی آن هم سیال است و مردم نگاری سیال ترین روش هاست.یعنی یک روش میان روشی است که برحسب موضوع می بایست در آن خلاقیت به خرج داد.برای همین است که می گوییم ما مردم نگاری که روش ساز نباشد نداریم.به عنوان مثال،انسان شناسی که می خواهد در حیطه پزشکی کار کند باید با تلفیق روش های رشته خودش و روش پزشکی،روش مناسبی بسازد.مردم شناسی قزوین با شیراز باید متفاوت باشد چرا که این دو با هم فرق دارند.مشاهده مشارکتی،یکی از تکنیک هایی است که در مردم نگاری بسیار به کار می آید و راه ورود به فرهنگ های دیگر را به ما می آموزد.حال فرق مردم نگاری با مردم شناسی در چیست؟نظریه،مردم نگاری را به مردم شناسی تبدیل می کند.از آنجایی که فرهنگ،لایه لایه است باید با چند نظریه به طور ترکیبی آنرا بررسی کرد.مردم شناسی هم عملی است که هم به گذشته نگاه دارد و هم به حال و هم به آینده؛برای همین گاه به آن روش تاریخ آینده گویند.یعنی ما با رفتن به تاریخ و حتی ماقبل تاریخ،به سمت آینده حرکت می کنیم.مردم نگاری با سیر در گذشته برای ما ادبیات تحقیق می سازد،در حال،کارشناسی کرده و برای آینده سیاست گذاری می نماید.این از رابطه مردم شناسی با زمان بود و اما رابطه آن با مکان در چیست؟برای درک فرهنگ ها جغرافیا علم مهمی است که ما از آن بسیار غافلیم.ما باید حوزه های فرهنگی جهان را بشناسیم و حتی بتوانیم در قالب نقشه ای آنها را مشخص نماییم.رابطه مردم شناسی با ارتباطات هم مهم است.چه طور تکنولوژی آمریکا وارد ایران می شود؟جهان دارد بیکران می شود و حتی با روی کار آمدن ماهواره ها مفهوم شب هم دارد از بین می رود.ما باید بتوانیم با استفاده از مردم شناسی در سیاستگذاری،به بهتر ساختن زندگی جهانی کمک کنیم.چه طور؟از طریق تعریف لذت های مادی و معنوی.ما حتی می توانیم مردم شناسی غذا انجام دهیم.اینکه مثلا مردم ما با fast  food خوشند یا نه؟غذاهای سنتی را در دوران جدید چه کار کنیم؟اینکه می گویند ایرانی ها چه زمان قحطی،گرسنه بوده اند و چه زمان سیری یعنی چه؟غذاهای ما چه عناصری دارند؟ما باید برای غذا سیاستگذای کنیم و همین طور برای لذت جنسی.مردم ما الان لذت جنسی ندارند با وجود آنکه این،یکی از بزرگترین محرک های زندگی بشر است.ما باید برای لباس سیاستگذای کنیم که به آب و هوا و فرهنگ ما بخورد و همین طور برای مسکن.و اما منظور از سیاستگذای لذات معنوی چیست؟وارد شدن در حیطه دین،هنر و ارتباطات،تا اینکه بتوانیم به یک صلح و امنیت جهانی برسیم؛صلح برای همه.نه صلح بازدارنده که صلح بدون سلاح اتمی.فحشاء،تجارت انسان،زندگی بدون اضطراب.هر انسانی با فرهنگ خودش خوش است.حال ما باید ببینیم که چه طور می شود آدم ها را در فرهنگ هایشان به گونه ای پویا کرد که در تضاد با هم قرار نگیرند.همه اینها کار مردم شناسی است.مردم شناس در کار خود اصلا عجله ندارد،او به آرامی حرکت کرده و عمق یک مسئله را می خواهد درک کند.ما برای حل مشکل،آنرا کوچکش می کنیم،مثل ادوارد هال که روی چین کار می کند و بعد تعمیم می دهد به بقیه جاها.مشکل ما در ایران این است که هنوز در مردم نگاری مانده و به مردم شناسی نرسیده ایم.پس باید تلاش کنیم.

چیزی که من در اینجا می خواهم در مورد آن صحبت کنم سوالی است که پس از تامل در مطلب انسان شناسی مدیریت دکتر فیاض برایم ایجاد شد.ایشان در این مقاله،دو تیپ مدیریت را مطرح می کنند:مدیریت عرفانی و مدیریت فقهی؛و این دو را در مقابل هم قرار می دهند و برای آینده ایران نیز جایگزینی خارج از این دو متصور نمی شوند.سوال من این است که آیا در دنیا علاوه بر این دو،سیستم مدیریتی دیگری وجود ندارد و اگر آری،تا چه حد قابل پیاده کردن در ایران است ؟ دوم اینکه رابطه مدیریت فقهی، با دموکراسی چگونه است؟سوم آنکه چرا ما برای داشتن یک مدیریت عقلانی باید به فقه رجوع کنیم؟آیا در آن صورت با خارج شدن از چاله استبداد تک نفره شاهانه،به چاه استبداد گروهی مذهبی نخواهیم افتاد؟چون در هر حال،مذهب چیزی است که عده ای معتقدند در حد فهم عامه نیست و نیاز به متخصص دارد وفقهی کردن مدیریت،درحقیقت،مختص کردن آن به یک گروه از متخصصان جامعه است که منابع و مبنای کار آنها هم در دنیای امروز که "اندیشه ها" و "انگیزه ها" به سمت غیردینی شدن می روند زیر سوال است.

 متن سخنرانی دکتر فیاض در انجمن علمی انسان شناسی:                         

در پردازش این مطلب، مثل همیشه از انسان شناسی تاریخی کمک می گیرم که جای آن در دانشکده ما خالی است و این از بیچارگی های ماست.عرفان،بزرگترین معناساز جامعه ایرانی بعد و قبل از اسلام و حتی تا امروز بوده است.سیستم عرفانی به عنوان یک سیستم شناختی،تاثیر عمیقی روی سیستم ساختاری و از جمله مدیریت ما می گذارد؛یعنی مدیریت به عنوان یک ساختار،تابع سیستم معرفتی ماست.در عرفان،ما با مثلث "خدا- انسان کامل- مردم" مواجهیم که این مثلث به شکل "خدا- شاه- مردم" و گاه "خدا- شاه- میهن" هم دیده می شده است.عدالت هم به عنوان یک خصوصیت خدا و به تبع آن،انسان کامل،بخشی از این سیستم بوده است.به همین دلیل عدالت همیشه یک موضوع اساسی در عرفان است که در رابطه انسان با خودش به شکل "گناه نکردن" و در رابطه انسان – انسان به شکل "ظلم نکردن" دیده می شده است.در اینجا لازم به یادآوری می دانم که شاه در ایران یک مفهوم سیاسی نبوده و اصلا از عرفان وارد سیاست شده است.مردم بعضی از شاهان را واقعا دوست داشته و حتی می پرستیده اند مثل شاه اسماعیل که اصلا به عنوان پدر مردم محسوب می شده است.ایرانیان،اعتماد شدیدی به شاه دارند که اگر آنرا روان شناسی کنیم می بینیم ریشه آن در آرامش بخش بودن استبداد است.در این سیستم همان طور که خدا واجد قدرت و صفات استثنایی است شاه هم هست.به همین دلیل ا وقتی که شاه هست مشکلی پیش نمی آید.شاه غالبا قدرت مطلق داشته و از این قدرت نیز به صلاح مردم استفاده می کرده است.اگر شاه واجد اسرار است پس نباید از او سوال کرد و از همین جاست که فرهنگ ابهام ایجاد می شود.نپرس،همیشه بگو درست است.همین مسائل است که جامعه را محافظه کار می کند.مردم همیشه کج دار و مریز می کنند،هیچ وقت حاضر نیستند تمام پل های پشت سر خود را خراب کنند.اینجاست که بازار تهمت و دروغ و غیبت در این مملکت داغ می شود و جامعه به شدت ریاکار می گردد.مدیریت ما نفی مطلق است:نکن،نپوش،نخور! و منظور از این نفی،همان قانون است چه در شکل عرفی آن چه در رسمی.در حالی که جوامع دیگر،اثبات نسبی دارند ما با نفی مطلق زندگی می کرده ایم.به همین دلیل است که در اینجا تا قطاری حرکت می کند همه سنگش می زنند و ما هرگز خلاقیت نداریم .در تاریخ ما گاه شمعی روشن می شود و سریع خاموش می گردد.هروقت هم حرکتی می شود سریع و هیجانی است و ما تداوم حرکت را نداریم.همین حرکات سریع،امنیت اجتماعی را از بین می برد و آدم ها نگران می شوند.این بعد محتوایی مدیریت عرفانی بود ولی از بعد تاریخی هم می شود این مسئله را بررسی کرد.بعد از اسلام و در ایران،ما شاهنشاه خود را به خلیفه تبدیل می کنیم و پس از آن به سلطان.تا اینکه در صفویه بعد از 1000 سال دوباره مفهوم شاه به ادبیات سیاسی ما بر می گردد.در مشروطه، عرفان و تجدد با هم قاطی می شوند چرا که می خواهند پادشاهی را مشروط کنند. بعد از مشروطه "شاه- عرفان- تجدد" مطرح می شود که تا انقلاب اسلامی ادامه می یابد وحتی ملی گراها هم آنرا نفی نمی کنند،مصدق هم هرگز شاه را نفی نکرد.تز نهضت آزادی هم ماندن شاه و سلطنت به جای حکومت بود،یعنی یک سلطنت تشریفاتی.امام هم که آمد،تز ولایت فقیه را داد تا جایگزینی برای شاه بیابد.اینجا بود که برای اولین بار،شاهنشاهی از ایران رفت.ولایت فقیه که آمد،مدیریت عرفانی را به مدیریت فقهی تبدیل کرد که این فقه، خودش تابع دانش بشری است.بحث آخر امام هم مصلحت سنجی بود که امری کاملا فنی است و حتی مقدم بر عقل و فقه است.مدیریت ولایت فقیهی اگر فقهی شود علمی می شود.پس مشکل کجاست؟اینکه عده ای می خواهند همان مدیریت عرفانی را حفظ کنند.ذوب در ولایت،همین قصه است.همین که می خواهند یک نفر را ببرند تا به پیامبر برسانند.در صورتی که در فقه شیعه،هر فقیهی امکان خطا دارد،برای همین فقهای دیگر باید برای نصیحت او وارد شوند.در فقه چون علوم بشری هست استبداد نمی تواند وجود داشته باشد و آنها که می خواهند عرفانیش کنند استبدادیش می کنند.حال،آینده چه طور خواهد شد؟دو راه پیش روی ماست:

1-      یا سیستم شاهی با شکلی سکولار برمی گردد.

2-     یا ولایت فقیه به جلو می رود.

اگر مدیریت ولایت فقیهی بتواند تابع دانش بشری شود باقی می ماند و اگرنه همان سیستم شاهنشاهی برمی گردد،همان طور که بعد از 1000 سال در زمان صفویه برگشت.مدیریت ما در ایران هنوز عرفانی است و برای همین ما مشکل داریم.همه چیز را می خواهیم با آوردن پلیس و 5 برابر کردن جریمه ها حل کنیم.الان و در اینجا همه غیرمستقیم حرف می زنند.در اینجا یا باید فحش دهی یا سکوت کنی.دانشگاه های ما هم امروز هیجانی است.همه این ها به همان شکل مدیریت عرفانی برمی گردد.

چه وقتي جوك مي گوئيم؟                     

1 – وقتي با موردي مواجه مي شويم كه شرايط و نبود آزادي بيان مانع از ابراز آن به طور صريح مي شود.

2 – جوك وسيله اي است براي مطرح كردن چيزي كه افراد در برخورد با ان ، آن را نقد مي كنند، مورد توجه قرار مي دهند يا آن را دوست ندارند.

3 – وقتي در موضوعي با فرد يا گروهي احساس همدردي و هم حسي داشته باشيم.

4 – وقتي نمي توانيم چيزي را مستقيم بيان كنيم ( چه باتوجه به زمان و مكان و چه با توجه به افرادي كه با آن ها روبه رئئيم يا ميزان احساس راحتي با آن ها و ...) از طنز استفاده مي كنيم.

5 – وقتي با فرد يا گروهآشنايي يا احساس راحتي، نزديكي و صميميت داريم، يا مي خواهيم اين حس را به وجود بياوريم ( كه معمولا در اين گونه مواقع از جوك ها يا اتفتظ يكساني استفاده نمي كنيم.).

6 – وقتي كه قصد داريم جو حاكم بر محيط را تغيير دهيم.

7 – در محيطي مناسب قرار داريم و براي هماهنگي با محيط و آدم هاي اطراف جوك مي گوئيم.( مثل وقتي كه در يك جمع دوستانه هستيم. )

8 – وقتي در حين صحبت يا مشاهده كردن ياد چيزي مرتبط بيافتيم ( آنچه مي بينيم يا مي شنويم ما را ياد موضوع خاصي مي اندازد يا جوك خاصي را برايمان تداعي مي كند ) جوك مي گوئيم.

9 – وقتي با عاملي رو به رو مي شويم كه در فرهنگ دروني و قوميتي ما قرار ندارد، در برخورد با اين مسئله گاه به جاي درك منطقي از موضوع آن را عجيب دانسته و جوك مي سازيم.      

جوك ها چه كاربرد هايي دارند؟

براي تلطيف محيط ( خنديدن و شاد شدن )

1-        براي نشان دادن شرايط حاكمه و نظام سلطه ( بعد اقتصادي، ..)

۲-        براي نشان دادن يا به سخره گرفتن فرهنگ حاكم بر قشري از جامعه كه با فرهنگ گروه جوك ساز متفاوت است.

3-        بزرگنمايي در آنچه كه مشاهده شده يا شنيده شده.

4-        فرافكني يا نسبت دادن ويژگي هاي ناپسند گروه خودي يا فرد يا افرادي كه مورد قبول جمع نيستند به قشر يا قوميتي خاص..

5-        تعميم دادن آنچه در چند نفر يا يك گروه مشاهده شده به گروه بزرگتر قومي ـ زبان.

6-        نشان دادن اين موضوع كه در شرايطي قرار داريم كه از بودن در آن احساس رضايت نمي كنيم.

7-        نشان دادن ويژگي هاي منفي در شخصيت فرد يا گروهي خاص.يا تخريب كردن شخصيت فردي كه مقامي يا منسبي دارد.

8-    هنجار شكني به اين معنا كه گاه خود قوميت سعي مي كند هنجارهاي پذيرفته شده ي خودي را كنار بگذارد يا خود را چيزي نشان بدهد كه نيست يا قصد دارد كه اين تظاهر را هر چه بيشتر و روشنتر نشان دهد كه در نتيجه اين تلاش (اغلب نافرجام)بهساختن جوك براي اين قوميت منجر مي شود.

چرا براي بعضي از قوميت ها جوك مي سازيم؟

1 – برخورد بيشتر با بعضي قوميت ها در مقايسه با قوميت هاي ديگر درونگرا و برونگرا بودن اقوام (بنا به دلايل جغرافيايي، سياسي، اجتماعي، اقتصادي، محيطي، تاريخي و ...)باعث به وجود آمدن پيوند هاي شديد درون قوميتي يا تمايل به مواجه شدن با ديگري مي شود كه در حالت اول از آنجا كه قوم تمايل به ابراز علائق و عادت هاي خود ندارد و در حالت دوم از آنجا كه قوم در برخورد مداوم با فرهنگ قوميت غير خودي است (تفاوت فرهنگي) مي تواند براي ديگري جالب بوده و خود عاملي باشد براي ساختن جوك هاي قوميتي.

2 – تفاوت مابين آداب و رسوم پذيرفته شده هر قوميت با آداب و رسوم قوم جوك ساز ، و تحليل ارزشي از اين تفاوت ها و تعميم دادن آن بدون درك درست و شناخت كامل آداب و رسوم.

3 – شايد در مواردي نيز خود فرهنگ يا رفتار غالب در يك قوميت يا گروه موجب ساختن جوك شود.

4- مقابله به مثل – وقتي قوميتي بيروني پيوسته براي قوميتي جوك بكويد، قوميت دوم نيز براي مقابله به مثل كردن سعي در يافتن ويژگي هاي شفاف اين قوميت كرده و جوك مي سازد.

5 – پيشينه ي تاريخي يك قوميت و موقعيت اجتماعي فعلي ( موقعيت ها و موفقيت هاي افراد يك قوميت )و حتي حسادت به اين موقعيت ها يا تلاش براي تخريب آنها مي تواند دليل ساختن جوك هاي قوميتي باشد.

6 – سوء برداشت از يك رفتار پذيرفته شده و ساخته شدن جوك به دليل همين برداشت معنايي متفاوت.

7 – بعد از اينكه برچسبي را بر قوميتي قرار مي دهيم، سعي مي كنيم براي بالاتر بردن موقعيت قوميت خودي، يا فراموش كردن مشكلات قوميت خودي، تمام ايرادهاو مشكلات مشابه دروني (با برچسب ) را نيز به قوميت فوق نسبت دهيم.

8 – گاه وقتي قوميتي را در مقامي خاص مي بينيم (يا فردي از قوميت برچسب خورده را در موقعيت يا محبوبيت بالايي مي بينيم) كه شايد دست يافتن به اين مقام برايمان دور از دسترس است و يا آن را حق قوميت خود مي دانيم، براي پذيرش بي كفايتي آن قوم يا فرد و پايين كشيدن آنها جوك ساخته مي شود كه اقلب به مرور و در زماني نه چندان طولاني اين جوك ها كاركرد اوليه خود را از دست مي دهند و شايد تبديل به طنزي شوند كه به دليل شناختي كه ديگران از سوژه ي آن دارند مطرح مي شود.

9 – اختلافات زباني، گويشي و لهجه ي متفاوت قوميت ها باعث ساختن جوك مي شود.

10 – گاه نيز اختلافات درون قوميتي يا خود برتر بيني درون قوميتي باعث مي شود كه يكي از زير گروه هاي يك قوميت براي زير گروه ديگر جوك بسازد . درك اين گونه جوك ها افراد كمتري را شامل مي شود و به عبارتي شايد فقط افراد زير گروه آن قوميت خاص بتوانند نكته نهفته در طنز را درك كنند.

11 – وجود يك ويژگي در يك قوميت ( مثل خالي بند بودن، ادعاي روشنفكري داشتن، راحت بودن برخورد ميان زن و مرد و...)مي تواند باعث ساختن جوك بشود(يا به دليل برداشت نادرست يا به دليل نپسنديدن اين ويژگي و ...).

جوک های قومیتی  چه کسری از جوک های فارسی را تشکیل می دهند؟

آنچه در اینجا می آید حاصل بررسی 46 وبلاگ فارسی ازمجموعه وبلاگ های طنز "پرشین بلاگ" است که به طور تصادفی انتخاب شده و در آن روز خاص مجموعا بیش از هزار جوک را در صفحات اصلی خود داشته اند.ما در ابتدا این جوک ها را در 6  سرفصل کلی مذهبی ، سیاسی ، قومیتی ، بازی با کلمات ، بی ادبانه و سایر جای دادیم اما جالب آنجا بود که حدود 70 درصد این جوک ها دارای عنصر قومیت بوده و به نوعی در سرفصل قومیتی ما قرار گرفتند.آیا این مسئله ارتباطی به چند فرهنگی و چند قومیتی بودن ایران دارد؟کارکردهای این جوک ها چیست؟چه کسانی این جوک ها را می سازند؟قومیت های جوک ساز کدام ها هستند؟چه مواردی بیشتر در جوک های قومیتی تکرار می شوند؟علت گسترش این جوک ها در چیست؟ همین رقم بالا و این سوال ها بود که مسیر تحقیق را تغییر داد و ما را به بررسی جوک های قومیتی، دلیل تکرار و اهمیتشان در جامعه ایران علاقمند کرد.طی بررسی های بعدی ، توجه ما باز هم جزئی تر و دقیق تر شد ، به طوری که پس از طبقه بندی جوک های قومیتی و جای دادن انها در 8 گروه توانستیم  تعدادشان  را با درصدهایی مشخص کنیم که به شرح زیر است:

جوک های ترکی : 70 درصد

جوک های شمالی : 10 درصد

جوک های لری : 5 درصد

جوک های قزوینی : 5 درصد

جوک های جنوبی : 5 درصد

جوک های تهرانی : 2 درصد

جوک های اصفهانی : 2 درصد

جوک های کردی : 1 درصد

در بخش های بعدی به تشریح بیشتر این مسئله خواهیم پرداخت.

 چه کسانی جوک های قومیتی را می سازند؟

اکثر صاحب نظران در زمینه فولکلور تاکید دارند که فرهنگ عامه چیزی متعلق به شخص یا گروه خاصی نیست،بدین معنا که نمی توان شخص خاصی را به عنوان پدیدآورنده فولکلور ذکر کرد.جوک ها نیز به عنوان بخشی از فولکلور چنین وضعیتی دارند و مکانیزم ساختن و چگونگی و مسیر اشاعه آنها چندان بارز و قابل بررسی نیست.خصوصا اگر عامل رسانه را نیز به این معادله بیفزاییم.رسانه ها با متنوع تر شدن و همه گیرتر شدن،هم سرعت مبادله اطلاعات و هم گستره نفوذ را بالا برده اند و مهمتر از همه امکان ارتباط غیر مستقیم و غیر چهره به چهره را نیز میسر کرده اند.مجموعه این شرایط  ، بستر مناسبی جهت تولد ، رشد و اشاعه جوک ها ایجاد نموده است.گرچه نمی توان به طور صریح و دقیق به این سوال پاسخ داد که پدیدآورندگان جوک ها چه کسانی هستند؟ اما با توجه به داده های موجود می توان دست به یک سری گمانه زنی های کلی در این زمینه زد.به نظر می رسد سازندگان اصلی جوک "فارس"ها  باشند که به دلایل خاصی ، در این تیپ از جوک ها به تشریح و اظهارنظر در مورد قومیت ها می پردازند.فارس ها با ساختن این جوک ها می توانند برتری خود را حفظ کنند، اعتماد به نفس قومیت ها را تضعیف نمایند و در نتیجه سلطه زبانی و فرهنگی خود را استمرار بخشند.البته ظهور چنین جوک هایی در جامعه چند قومی ای مانند ایران از لحاظ هویتی هم قابل توجیه است؛یعنی جوک می تواند به عنوان یک مکانیزم،با ارائه تصویری سلیقه ای و گزینشی از دیگر قومیت ها فاصله خود با دیگری را حفظ کرده و حس قوم مداری و تفوق طلبی انسان ها را ارضاء نماید. دلیل دیگر ما برای این مدعا بسیار ساده است.چرا ما در جوک هایمان جایی که پای قومیتی دیگر مطرح باشد به صراحت نام ترک ها یا کردها را می اوریم یعنی یک عنوان کلی که همه انواع آن قومیت را دربرمی گیرد و از مشخصات رویکرد ethic  است؟ منظور آن است که ما تمام ترک ها و تمام کردها و تمام لرها را یک شکل می بینیم و تمایزی بین آنها قائل نمی شویم که مثلا بگوییم یک رو ز ترک اردبیل یا ترک زنجان یا ... کاری که خود قومیت ها با آن رویکرد emic نسبت به خودشان انجام می دهند و ما نمونه آنرا در همین جوک های مورد بررسی خود نیز داشتیم که مثلا لرهای خرم آباد برای لرهای لرستان جوک ساخته بودند و جالب آنجاست که "لر" در این تیپ از جوک ها برخلاف جوک های عمومی و سراسری تحت یک عنوان کلی و بدون پسوند و پیشوند به کار نرفته بود؛ اتفاقی که در مورد فارس ها نیز می افتد و بر همین اساس هم هست که ما معتقدیم فارس ها قومیتی جوک ساز هستند. ما کمتر جوکی را داریم که با عنوان کلی "فارس" خود را درگیر کند.جوک های قومیت فارس محدود به گویش ها و لهجه های خاصی است،یعنی وقتی جوک تعریف می شود از همان اول تاکید می گردد که منظور از این یک اصفهانی است،یک قزوینی است و نه تمام فارس ها.چنین دقت نظر و وسواسی در تعیین و تقسیم بندی قومیت ها چیزی است که نتیجه یک رویکرد emic است ؛رویکردی که نمی تواند اصفهانی و قزوینی و رشتی را تحت عنوان کلی فارس جمع بزند در صورتی که اگر سازنده جوک یک کرد یا ترک یا لر بود همه این ها را بدون چنین وسواسی "فارس" می نامید.به نظر می رسد اگر نگوییم فارس ها سازندگان تمام جوک های قومیتی هستند ولی بدون شک بخش وسیعی از این جوک ها توسط آنها ساخته می شود.                                     

چه عواملی در ساخته شدن جوک های قومیتی نقش دارند؟

در اینجا کلیه عوامل موجود را می توانیم در دو مقوله "عامدانه" و "غیرعامدانه" طبقه بندی کنیم؛یعنی یکسری از جوک ها به عمد و با نیت خاصی ساخته می شوند(مثلا تخریب یک قومیت و کاهش اعتماد به نفس آنها) و یکسری دیگر صرفا حاصل کج فهمی و سوء تعبیرهای  ماست و عمد خاصی در کار نیست.

1 - قوم مداری و قضاوت بر مبنای رویکرد ethic :

 اگر نخواهیم تمام جوک های قومیتی موجود را به توطئه و تلاش عامدانه گروه یا گروهی جهت تخریب گروه و گروه های دیگر ربط دهیم پس باید به دنبال دلایل دیگری هم باشیم.بخشی از جوک ها می توانند براساس یک داوری سطحی و تبیین نادرست رویدادها از سمت نظاره کنندگان بیرونی یک فرهنگ ساخته شده باشند؛ یعنی بدون آنکه عمدی در کار باشد و توسط یک روند از پیش تعیین نشده ، من به عنوان یک مشاهده گر خارجی که مجهز به رویکرد ethic است در بافت فرهنگی دیگری قرار می گیرم،پدیده های به اصطلاح عجیب و نامتعارفی را مشاهده می کنم و بعد ناشیانه آنها ار بر مبنای اصول و ارزش های فرهنگی خودم تفسیر می نمایم.نتیجه واضح چنین مسئله ای مثله کرده پدیده فرهنگی،جداسازی ان از زمینه خود و طبیعتا اشتباه در تفسیر آن است.این سوء تعبیر مختصر بر اثر تکرار می تواند برای سایرین به حقیقت محض تبدیل گردد.تماشای منظره زنانی که با لباس و وضعیتی خاص در مزارع شمال کار می کنند و یا به هنگام اذان در هر شرایطی که باشند جلوی همه وضو می گیرند شاید من مشاهده گر خارجی را به این نتیجه گیری برساند که مردمان شمال کشور چه انسان های لاقیدی هستند در صورتی که اصلا این طور نیست و ما اگر دقیق تر نگاه کنیم در کنار این مناظر،باید و نبایدهای دیگری نیز می یابیم که نگاه کردن مردان به زنان را در این حالات منع می کند.

2 - تاثیر دوزبانگی بر فهم متقابل :

عده ای از زبان شناسان معتقدند زبان فقط یک ابزار ارتباطی ساده نیست بلکه ظرف تفکر و احساس است.آنها از دو سطح زبان آموزی برای دوزبانه ها صحبت می کنند : سطح ارتباطی و سطح شناختی؛که اولی بسیار سطحی بوده و مختص ارتباطات روزمره معمولی است و در حقیقت مرحله اول زبان آموزی است.دستیابی به مرحله دوم که به زبان آموزی شناختی مشهور است بسیار سخت تر و زمان برتر می باشد و بسیاری از دو زبانه ها به این مرحله نمی رسند.زبان شناسان حتی این مسله را در افت تحصیلی بچه های دوزبانه بسیار موثر می دانند.اکثر معلمان این طور استدلال می کنند که یک کودک ترک زبان که می تواند در حد معمول،فارسی صحبت کند پس حتما این زبان را یاد گرفته و برای همین وقتی که او در حل مسائل فکری و فهم درس دچار مشکل می شود انگ کند ذهنی و یا تنبلی بر او می زنند در صورتی که مشکل جای دیگری است.کودک از آنجا می تواند خوب فارسی صحبت کند که سطح ارتباطی زبان را آموخته ولی این الزاما به معنای یادگیری سطح شناختی زبان نیست.بسیاری از کودکان و در حالت کلی تر دوزبانه ها با زبان دوم صحبت می کنند ولی فرایند تفکر برای آنها با زبان مادری صورت می گیرد.این مسئله حتی طی تاریخ،متفکران دوزبانه بزرگی را که به عنوان مهاجر در سرزمینی غیر از سرزمین مادری خود زندگی می کرده اند در ابتدا به عنوان کودکان عقب مانده ذهنی روانه مدارس استثنائی کرده است.توجه به چنین مسئله ای نقش زبان را در تعاملات اجتماعی پررنگ تر خواهد ساخت. اینکه ما ترک ها را مردمانی نادان فرض کرده و در جوک هایمان به کرات این مسئله را تکرار می کنیم به چه دلیل است؟ آیا ترک ها واقعا مردمان کم هوشی هستند؟ پس نمونه های موفق انسان های ترک که تعدادشان کم هم نیست از کجا امده اند؟ و سوال اساسی تر اینکه آیا اصولا می توان رابطه ای بین قومیت و توانایی هایی چون هوش برقرار کرد؟ این نظریات مدت هاست که بی اعتبار شده اند.پس مسئله در کجاست؟ به نظر من می توان این سوال را با استفاده از همان دو سطح زبان آموزی پاسخ داد.به طور مثال جوک های زیر را با در نظر گرفتن عنصر زبان بررسی کنید:

 از ترکه می پرسن:" فاميلی خدا چيه ..؟"ميگه ": خدا  وکيلی"

ترکه ميره ساندويچي ميگه: "ببخشيد بندري داريد؟" يارو ميگه" بعله. "تركه ميگه": پس قربون دستت، ‌بگذار يك حالي بكنيم"!

به ترکه ميگن:" اينهمه سيگار کشيدي به کجا رسيدي؟ "ميگه: "به فيلترش"

به ترکه می گن :"با لوبیا جمله بساز".می گه:" کوچولو بیا."

 به ترکه می گن :"با عدس جمله بساز."می گه:" اد دس من ناراحتی؟ "

به ترکه می گن:" با مردان آنجلوس جمله بساز."می گه:"دستشویی مردانه آنجلوس."

تركه ميره خواستگاري، باباي دختره ازش ميپرسه": شما شغلتون چيه؟" تركه ميگه: "قازي"!  باباهه حال ميكنه، ميگه: "كدوم شعبه؟" تركه ميگه": ايلده ايران قاز!!!"

کنایه "خداوکیلی" یا "به جایی رسیدن"، ایهام واژه "بندری" ،شباهت ظاهری واژه ها در جوک های 4 و 5 و 6 و یا مقوله تلفظی "ق" و "گ" تا چه حد اصولی زبان شناسانه هستند؟ آیا ممکن نیست سوء تعبیرهای مشابهی برای خود ما هم در یک شرایط زبانی متفاوت ایجاد شود؟ به عنوان مثال عدم آشنایی با کنایه های زبان انگلیسی تا چه حد می تواند از ما در ذهن انگلیسی زبان ها یک احمق و یا نادان بسازد؟ زبان عنصر مهمی در تحلیل فولکلور و جوک هاست خصوصا آنکه ما در کشور با تنوع زبانی بالا زندگی می کنیم.

بچه ها دیگه که تابستونه و کلاسا تعطیله.نمی دونم به چه زبونی بگم

خواهش می کنم،التماس می کنم،تمنا می کنم

دو سه خط از تحقیقاتتون رو برای وبلاگ بفرستید تا شاید کمی این یخ قطور فضای علمی شکسته بشه.

اصلا یادداشت علمی هم نه،حرفهاتون رو بنویسین،درددلها،تجربه ها و...